AlergicznieBramki SMSPorady prawne
Sprawdź profil alergicznie.pl na facebooku

ODPORNOŚĆ WRODZONA I NABYTA

ODPORNOŚĆ WRODZONA I NABYTA

To tajemnicze zagadnienie było i jest nadal w centrum uwagi wielu specjalistów. W miarę rozwoju nauki, a przede wszystkim wdrażania coraz to nowocześniejszych technologii badawczych , postęp w tym zakresie wydaje się być wielki, a jednak znaczna część tego zagadnienia nadal pozostaje niezrozumiała. Nie udało się do tej pory odpowiedzieć na pytanie – dlaczego alergia na alergeny zewnątrzpochodne tj. roztocza kurzu domowego, czy pyłki manifestuje się u atopików z określonych „narządów wstrząsu”, a także, jak to się dzieje, że w trakcie „jednego życia” nadwrażliwość ta dotyczy różnych narządów w różnym okresie, np. układu pokarmowego w okresie niemowlęcym, a układu oddechowego u tych samych, ale starszych dzieci. Niewiadomych jest jeszcze bardzo wiele. Ale to, co już wiemy pozwala nam określić poziom tolerancji organizmu na alergeny, jak również sprawiać, aby ten próg był znacznie wyższy, przynajmniej w odniesieniu do alergenów swoistych.

Organizm ludzki narażony jest na kontakt z wieloma „obcymi” organizmami i substancjami( wirusy, mikroorganizmy, pasożyty) , związki chemiczne itd. Zadaniem każdego organizmu jest obrona przed wniknięciem tych substancji lub drobnoustrojów, umiejętność odróżnienia „obcych” od „swoich’ oraz ich unieszkodliwianie. Eliminacja dotyczy nie tylko substancji gatunkowo obcych, ale również „swoich”, w których wystąpiły zmiany genetyczne, mogące być początkiem komórek nowotworowych, jak również komórek uszkodzonych, chorych, starych i martwych.

W tym celu na  drodze ewolucji organizmy wykształciły różne systemy obronne, które potocznie zwie się odpornością.Tolerancja immunologiczna, to zjawisko polegające na tym, że organizm nie wytwarza odpowiedzi immunologicznej na własne, albo nieszkodliwe z natury dla ustroju antygeny. Każdy organizm ludzki, w trakcie rozwoju wytwarza swoistą odporność na wszystkie potencjalnie szkodliwe substancje znajdując się w jego otoczeniu.

Odporność ta jest budowana w organizmie ludzkim już w okresie rozwoju embrionalnego. Wówczas to, z komórek macierzystych znajdujących się w wątrobie i szpiku płodu powstają komórki limfatyczne (limfocyty), które rozprzestrzeniają się po całym organizmie, znajdując swoje stałe miejsce w tkance limfatycznej  w śledziony, migdałków, wyrostku robaczkowym oraz węzłach chłonnych. Limfocyty mają zdolność „zapamiętywania” budowy własnych tkanek, co zostaje na trwałe zapisane w ich pamięci, a skład tych komórek uznany jest jako „własny”. Od momentu zakodowania informacji o budowie „swojej tkanki”, każda substancja, która dostanie się do organizmu lub zostanie w tym organizmie wytworzona, zostaje porównana z materiałem macierzystym i sklasyfikowana , jako „obca” lub „swoja”. Jeśli, będzie to substancja obca, w organizmie uruchomione zostaną natychmiast specjalne mechanizmy, zwane obronnymi.

Dzięki tym zdolnościom człowiek staje się niepowtarzalną jednostką biologiczną, tak jak jest indywidualną osobowością pod względem psychicznym. Zatem, każdy układ białek (substancji), który różni się od własnego, jest dla organizmu człowieka , obcy. O tym czy coś, uznawane jest za ‘swoje” gatunkowo, czy za „obce”,  decydują wyspecjalizowane komórki immunologicznie kompetentne, zwane immunocytami.

System immunologiczny ma za zadanie przede wszystkim zapewnienie obrony organizmu przeciwko zakażeniom.” Prof. B.Romański Organizm broni się przed substancjami „obcymi” w dwojaki sposób, na drodze:

Limfocyty B, wydzielają immunoglobuliny, substancje swoiste dla antygenów przeciwciała, zdolne do ich wyeliminowania.

Limfocyty T mają za zadanie udzielanie pomocy limfocytom B w wytwarzaniu przeciwciał i niszczeniu obcej substancji .

Antygenem może być każda substancja, bez względu na pochodzenie i budowę, która po wniknięciu do organizmu została rozpoznana jako „obca”, w efekcie powodując reakcję organizmu w postaci odpowiedzi immunologicznej, co więcej która ma zdolność do swoistego reagowania z wytworzonymi przeciwciałami.

Uważa się, że najsilniejszymi antygenami są białka, natomiast węglowodany, aby stały się immunogennymi, muszą łączyć się z białkami. Antygeny mogą mieć również postać komórek bakterii, grzybów, pierwotniaków, wirusów. Niektóre z nich pod wpływem kolejnych kontaktów z tym samym organizmem powodują powstawanie nadwrażliwości, czyli alergii i one zwą się alergenami.

[ad#ad-5]Antygeny mają dwie właściwości:

Niezależnie od antygenów obcych, każdy organizm ma własne antygeny (tzw. autoantygeny), które określają jego odrębność. Do nich należą antygeny zgodności tkankowej (ma to ogromne znaczenie przy przeszczepach) układu grupowego ABO (grupy krwi) oraz układu grupowego Rh (ma znaczenie dla dziecka w przypadku niezgodności grup krwi  jego rodziców). Ludzie należący do jednego gatunku np. posiadający czynnik Rh -, mają informację immunologiczną charakterystyczną dla nich i odmienną od osobników innego gatunku, a więc posiadających na przykład czynnik Rh+.

Jeżeli matka, która ma czynnik Rh -, będzie w ciąży z dzieckiem, które odziedziczy czynnik Rh+ po ojcu, to organizm matki, będzie traktował organizm dziecka, jako strukturę dla niego obcą.

Stosunkowo niedawno odkryto jak ważną rolę w wytwarzaniu odporności odgrywają komórki zwane dendrycznymi. Są one obecne w wielu tkankach, przede wszystkim zaś w skórze (komórki Langerhansa), bardzo ważnym zadaniem komórek dendrycznych jest rozpoznawanie antygenów , które znajdują się na powierzchni drobnoustrojów, a także uaktywnianie limfocytów, zwłaszcza T, co następuje w węzłach chłonnych.

Podobnie ważną rolę w procesach odporności wrodzonej odgrywają komórki cytotoksyczne, zwane NK. Ich zadaniem jest rozpoznanie i zabicie nieprawidłowych komórek, które np. uległy zakażeniu lub nowotworowe. Rolę  wspomagająca pełnią tzw. mediatory rozpuszczalne, którymi są: dopełniacz, białka ostrej fazy i cytokiny. Dzięki nim nasz organizm może lepiej i szybciej bronić się przed atakiem drobnoustrojów.

„Białka ostrej fazy”- mają zdolność zwiększania odporności organizmu na zakażenia i odgrywają ważną rolę w odbudowie uszkodzonych tkanek,, cytokiny są przekaźnikami systemu immunologicznego, przyczyniają się do wytworzenia odporności przeciwwirusowej, a także działają aktywująco na komórki dendryczne.

ODPORNOŚĆ NABYTA

Ma charakter swoisty i zależy od układu limfatycznego. Jego rola w organizmie jest bardzo ważna, o czym najlepiej świadczy fakt, że tkanka limfatyczna stanowi 1% masy ciała człowieka. Układ limfatyczny człowieka składa się z :Druga ich część wędruje do tzw. stref grasicozaelżnych, tworząc w nich limfocyty B. I jedne i drugie odgrywają w wytwarzaniu odporności nabytej bardzo ważną rolę, jednak ich działanie jest odmienne, ale wzajemnie się uzupełniające.

LIMFOCYTY B

Stanowią 5-15 % limfocytów krwi obwodowej w organizmie człowieka. Wykształcają w organizmie tzw. odporność humoralną, poprzez wytwarzanie przeciwciał o nazwie immunoglobuliny. Rozróżniamy 5 klas tych przeciwciał, są to: IgA,IgG,IgM,IgD i IgE. Każda z immunoglobulin pełni inną funkcję.

LIMFOCYTY T

Stanowią około 80% limfocytów krwi obwodowej. Odgrywają ważną rolę, polegająca na nasilaniu lub hamowaniu reakcji odpornościowej. Limfocyty T mają za zadanie uszkodzenie i zniszczenie obcych komórek jak również są odpowiedzialne za kształtowanie reakcji zapalnych o charakterze opóźnionym.Organizm wytwarza dwa podstawowe rodzaje odpowiedzi immunologicznej nabytej:I- to odpowiedź komórkowa , dzięki uwrażliwionym na antygeny komórkom T,II- to odpowiedź humoralna, podczas której dochodzi do wytworzenia przeciwciał swoistych dla antygenów przez komórki B.Dzięki mechanizmom odporności komórkowej i humoralne organizm ma zdolność do zidentyfikowania i zniszczenia substancji dla siebie ‘obcych”, czyli szkodliwych. Podczas procesu działania wspomnianych mechanizmów, organizm wykształca tzw. pamięć immunologiczną. Zazwyczaj przy pierwszych kontaktach organizmu z substancją „obcą” gatunkowo, reaguje on swoistą odpowiedzią immunologiczną, która unieszkodliwia zagrożenie, jednak przy częstszym takim kontakcie, organizm reaguje szybciej i skuteczniej, jakby „pamiętając”, że substancja ta jest dla niego wroga. Zdumiewająca zdolność komórek do zapamiętywania zagrożenia została wykorzystana w terapii szczepień ochronnych. Polegają one na wprowadzeniu do organizmu nieszkodliwej postaci substancji „obcej” dla organizmu (np. martwych drobnoustrojów) powodując, powstanie komórek z pamięcią tego zdarzenia,  nie wywołując przy tym szkodliwych dla organizmu reakcji. W ten sposób układ immunologiczny, zostaje jakby przygotowany na spotkanie chorobotwórczych mikroorganizmów. U alergików, a szczególnie atopików, charakterystyczne jest to, że ich organizmy utraciły tolerancję dla substancji, przez nich wdychanych lub spożywanych wraz z jedzeniem. Dlatego też właśnie one stają się w konsekwencji chorobotwórczymi alergenami, wywołującymi reakcje alergiczne. Uczestniczą w nich obok innych bardzo złożonych mediatorów także immunoglobuliny E oraz komórki układu odpornościowego. To zjawisko jest ogromnie złożone, dlatego nie będziemy wnikać w jego szczegóły.

IMMUNOGLOBULINA IgE

Immunoglobulina ta w surowicy występuje w ilościach śladowych, jednak w momencie wniknięcia szkodliwego alergenu u osób nadwrażliwych następuje nagły wzrost jej ilości we krwi. Istnieje przypuszczenie, że IgE występuje w dwóch postaciach- IgE – oraz IgE + i od rodzaju występującej w organizmie immunoglobuliny zależy charakter i nasilenie występujących reakcji alergicznych. Zdaniem zwolenników tej teorii, tylko niektórzy atopicy syntezują  IgE + i dlatego tylko u nich występuje reakcja alergiczna późna na działanie przeróżnych alergenów. W zależności od zdolności do syntetyzowania określonego rodzaju IgE, dzielą oni ludzi na: Odpowiedź alergiczna IgE zależna człowieka na alergeny środowiskowe może przebiegać w jednej z dwóch postaci:-          wczesnej, gwałtownej, ostrej, bardzo niebezpiecznej,-          późnej, która rozwija się wolniej i mniej dramatycznie.Reakcje wczesne, pojawiają się niemal natychmiast po wniknięciu do organizmu szkodliwego alergenu. Obejmują albo cały organizm, albo jeden z jego narządów, przy czym zawsze są bardzo groźne dla zdrowia, a nawet życia (wstrząs anafilaktyczny). Reakcja wczesna może mieć postać:Wszystkie wymienione ostre reakcje są odwracalne i w ich następstwie nie ulegają zniszczeniu tkanki w organizmie człowieka.Ważne jest też to, że całkowite wykluczenie kontaktu ze szkodliwym alergenem, czy to wziewnym, czy pokarmowym całkowicie uwalnia chorego od zagrożenia anafilaksją.Ogromnego znaczenia nabiera w przypadku reakcji wczesnych leczenie oparte na immunoterapii swoistej, czyli odczulaniu. Reakcje późne niekiedy są poprzedzane przez reakcje wczesne, ale nie zawsze. Reakcja opóźniona rozwija się zazwyczaj po 4- 8 godzinach (może do 24 godzin) od kontaktu alergenu z organizmem.Przykłady reakcji późnych:-          atopowe zapalenie skóry,-          niektóre rodzaje przewlekłej pokrzywki,-          przewlekły atopowy nieżyt nosa (całoroczny),-          przewlekła astma oskrzelowa,-          przewlekłe alergiczne zapalenie żołądka,-          niektóre rodzaje przewlekłego zapalenia jelit (chorują na nie atopicy),-          niektóre przewlekłe schorzenia zapalne np. zapalenie stawów.

W wyniku trwających latami, a niekiedy nawet przez całe życie alergicznych reakcji zapalnych jako nadwrażliwości na działanie alergenów środowiskowych, wymienione dolegliwości nabierają charakteru przewlekłego, niosącego ze sobą zagrożenie trwałego uszkodzenia dotkniętych procesem alergicznym narządów, powodując, że w większości przypadków choroba ma charakter nieodwracalny. W tych przypadkach eliminowanie przyczyny jest mało skuteczne, należy wdrożyć leczenie objawowe, szczególnie przeciwzapalne. Ogromnie istotnym jest w prewencji tego typu schorzeń, przeprowadzenie wczesnej diagnostyki, wyeliminowanie przyczyny i nie dopuszczenie do rozwijania się przewlekłego stanu zapalnego na tle alergicznym.

W powszechnej opinii istnieje przeświadczenie, że schorzenia alergiczne dotyczą tylko i wyłącznie dzieci, na dodatek z wiekiem i dzieci z alergii wyrastają ! Nic bardziej błędnego. Alergia jest tak samo rozpowszechniona wśród dzieci jak i wśród dorosłych jednak, u dorosłych przybiera najczęściej postać przewlekłą i dlatego kwalifikowana jest jako całkiem inne schorzenie. Rzadko kiedy bierze się pod uwagę fakt, że przyczyną przewlekłego schorzenia może być alergia na pokarm ( np.wrzody żołądka lub dwunastnicy), alergia na aeroalergeny( polipy nosa, astma oskrzelowa).

Autor: alergicznie.pl